Gebelik Şekeri (Gestasyonel Diyabet) Nedir?
Gebelik şekeri, gebelik öncesinde bilinen diyabeti olmayan gebede ikinci ya da üçüncü trimesterde ortaya çıkan KH intoleransıdır. Normal gebelikte hormonal değişimler ile plasentadan salgılanan insülin karşıtı hormonlar insülin direncine yol açar. Bunu yenmeye yönelik olarak pankreas beta hücrelerinden insülin sekresyonu artar, gelişen hiperinsülinemi ile periferik insülin direnci kompanse edilerek karbonhidrat toleransı bozulmaz. Diyabete yatkınlığı olan kadınlarda ise, gebelik sırasında oluşan insülin direncini düzeltmek için pankreas fonksiyonlarının yeterli olamaması sonucu Gestasyonel Diyabet ortaya çıkacaktır. Genellikle gebeliğin 24-28. haftalarında teşhis edilir ve doğumdan sonra kan şekeri seviyeleri normale dönebilir. Ancak, tedavi edilmezse hem anne hem de bebek için sağlık sorunlarına yol açabilir.
Gebelik Şekerinin Belirtileri Nelerdir?
Gestasyonel diyabet her zaman belirgin belirtilerle kendini göstermeyebilir, bu nedenle düzenli doktor kontrolleri büyük önem taşır. Tüm gebelerde ilk prenatal muayeneden itibaren risk değerlendirmesi yapılmalı ve Açlık plazma glukozu ölçülmelidir. Ancak bazı yaygın belirtiler şunlardır:
- Aşırı susuzluk ve sık idrara çıkma: Vücut, fazla şekeri atmak için daha fazla sıvıya ihtiyaç duyar.
- Yorgunluk ve halsizlik: Yükselen kan şekeri seviyeleri enerji düşüklüğüne yol açabilir.
- Bulanık görme: Kan şekerinin ani yükselmesi göz merceğinde sıvı değişikliklerine neden olabilir.
- Sık açlık hissi ve hızlı kilo alımı: İnsülinin düzensiz çalışması, sık sık açlık hissetmeye neden olabilir.
Gebelik Şekerinin Nedenleri Nelerdir?
Gestasyonel diyabetin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, bazı risk faktörleri bu durumu tetikleyebilir:
- Genetik yatkınlık: Ailede diyabet öyküsü, daha önceki gebeliklerde gestasyonel diyabet öyküsü olan kadınlarda risk daha yüksektir.
- İleri anne yaşı: 40 yaş ve üzerindeki gebelerde görülme riski artar.
- Fazla kilo veya obezite: Gebelik öncesinde aşırı kilolu olmak, insülin direncini artırabilir.
- Polikistik Over Sendromu (PCOS): Hormon dengesizlikleri insülin direncini artırabilir.
- Daha önce iri bebek doğurmuş olmak: Önceki gebelikte 4 kg’dan büyük bebek doğuran annelerde risk yüksektir.
- Sigara öyküsü, kardiyovasküler hastalık öyküsü, yüksek kan basıncı > 140/90 mm/Hg, yüksek trigliserid > 250 mg/dl, düşük HDL kolesterol < 35 mg/dl
Gebelik Şekeri Nasıl Teşhis Edilir?
Gebelik şekerinin tanısı için hekim görüşüne göre iki aşamalı veya tek aşamalı testler uygulanabilir:
- İki aşamalı Tanı yaklaşımı:
- 50 gr Glukoz Yükleme Testi (Tarama Testi): 24-28. haftalarda yapılır. Aç veya tok fark etmeksizin 50 gram glikoz içeren bir sıvı içilir ve 1 saat sonra kan şekeri ölçülür. Sonuç 140 mg/dL ve üzerindeyse, ileri test yapılır. Genel olarak, 50 g glukozdan 1 saat sonraki PG >180 mg/dL ise OGTT yapılması gerekli görülmemekte, bu vakaların Gestasyonel diyabet gibi izlenmesi ve tedavi edilmesi önerilmektedir.
- 100 gr Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT): Açlık kan şekeri ölçüldükten sonra 100 gram glikoz içeren sıvı içilir ve 1., 2. ve 3. saatlerde kan şekeri seviyeleri değerlendirilir. En az iki değerin yüksek çıkması, gebelik diyabeti tanısını doğrular.
- Tek aşamalı tanı yaklaşımı:
75 gr glukozlu OGTT: : Bu testte sabah aç karnına bazal değer için kan alınıp 75 g glukoz içirildikten sonra 1. ve 2. saat kan glukoz düzeylerine bakılır. Tek değerin yüksekliği durumunda Gestasyonel diyabet tanısı konulur.
Genel olarak 24-28. haftalarında 75 g glukozu tek aşamalı OGTT ile GDM tanı testi uygulamasını önerilmektedir.
Gebelik Şekerinin Bebek Üzerindeki Etkileri Nelerdir?
Kontrol altına alınmayan gestasyonel diyabet, bebeğin sağlığını olumsuz etkileyebilir:
- Makrozomi (İri bebek doğumu): Bebek normalden fazla büyüyebilir ve doğum sırasında zorluk yaşanabilir.
- Hipoglisemi: Doğumdan sonra bebeğin kan şekeri aniden düşebilir.
- Solunum Problemleri: Bebeklerde doğum sonrası solunum sıkıntısı görülebilir.
Gebelik Şekeri Nasıl Yönetilir?
Gebelik şekeri yönetimi, anne ve bebeğin sağlığını korumak için büyük önem taşır. Uzm. Dr. Burcu Meryem Atak Sançmış kişiye özel takip ve tedavi yöntemleriyle gebelik diyabetini kontrol altına almanıza yardımcı olur. Tedavi süreci şu adımları içerir:
- Beslenme ve Diyet Yönetimi
- Düşük glisemik indeksli gıdalar tercih edilmelidir.
- Basit karbonhidratlardan kaçınılmalı, lif oranı yüksek gıdalar tüketilmelidir.
- Düzenli ve dengeli öğünler kan şekerinin kontrolünü sağlar.
- Fiziksel Aktivite
- Doktor onayıyla hafif egzersizler yapmak kan şekerini düzenlemeye yardımcı olabilir.
- Diyabetli gebeye kontrendikasyon yoksa her gün, 20-50 dk., tolere edilebilir, orta derecede aerobik (yürüme, yüzme, pilates, yoga), direnç ya da yapılandırılmış kas güçlendirme egzersizleri yapması önerilir.
- Grupla yapılan sporlardan, dalış, uçuş yapmaktan sakınılmalıdır.
- Egzersizin kardiyovasküler (KV) risk, preeklampsi ve sezeryan riskini azalttığı gösterilmiştir.
- Kan Şekeri Takibi
- Gün içinde kan şekeri düzenli olarak ölçülmeli ve doktorun önerdiği değerlere göre takip edilmelidir. Önemli olan her öğün öncesi açlık, ve yemek sonrası 1.saat ve 2.saat tokluk ölçümleridir.
- İlaç veya İnsülin Tedavisi (Gerekirse)
- Diyet ve egzersizle kontrol altına alınamayan durumlarda doktor insülin tedavisi önerebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gebelik şekeri doğumdan sonra geçer mi?
Çoğu kadında doğumdan sonra kan şekeri normale döner. Ancak, ilerleyen yıllarda 22-28 yıl sonrasında % 70 tip 2 diyabet gelişme riski artabilir. Bu nedenle düzenli takip önemlidir. Özellikle doğum sonrası 6-12. haftalarda mutlaka 75 gr Oral glukoz tolerans testi yapılmalıdır.
Gebelik şekeri bebeğe zarar verir mi?
Eğer kontrol altına alınmazsa, iri bebek doğumu, erken doğum veya düşük kan şekeri gibi riskler ortaya çıkabilir. Düzenli takip ve tedavi ile bu riskler en aza indirilebilir.
Gebelik şekeri olan kadınlar normal doğum yapabilir mi?
Yapabilir, ancak iri bebek riski varsa sezaryen doğum önerilebilir. Karar, doktorunuzun değerlendirmesiyle belirlenir.
Gebelik şekerim varsa ne sıklıkla kan şekeri ölçmeliyim?
Genellikle günde 4-6 kez (açlık, yemek öncesi ve yemek sonrası) ölçüm yapmak önerilir. Önemli olan her öğün öncesi açlık ve yemek sonrası 1.saat ve 2.saat tokluk ölçümleridir. Ancak, doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçüm yapmak en doğrusudur.
Bilgi İstek Formu
Daha fazla bilgi almak ve kişisel tedavi planınızı oluşturmak için Uzm. Dr. Burcu Meryem Atak Sançmış ile iletişime geçebilirsiniz.